Hepatitis Has Spread all Over Azerbaijan

(Because of financial lack for translation, there is no English version of the text)

Viruslu hepatit Azərbaycanı ağuşuna alıb!

Bu məqalə bir "SOS" siqnalı hesab edilməlidir!

By Mirze Ag

Mütəxəssislərlə apardığımız söhbətlər göstərir ki, son illər Azərbaycanda qan xəstəlikləri sürətlə yayılmağa başlayıb - qeyri-rəsmi statistikaya görə, ölkəmizdə vərəmli, hepatitli yoluxucu və digər qan xəstəliklərinin coğrafiyası və miqyası xeyli genişlənib. Bəzi məlumatlara görə, indi müalicə müəssisələrinə müraciət edən vətəndaşların hər 10 nəfərindən 2-3-ü (ən yaxşı halda) viruslu hepatitə ("V" və "S") yoluxub! Son 10-12 ildə ölkəmizdə irsi qan xəstəliklərinə (məsələn, talassemiya) mübtəla olanların da sayı durmadan artıb. Vərəmin, QİÇS-in də yayılma dinamikası haqlı təşviş doğurur. Fikrimizcə, bütün bunlar son 10-12 il ərzində Azərbaycanda həyata keçirilmiş xeyli ictimai-təhlükəli səhiyyə siyasətinin birbaşa və dolayı nəticəsindən başqa bir şey deyil! Məsələn, müstəqillik illərində həyata keçirilmiş məqsədyönlü tədbirlərin nəticəsidir ki, bu gün Azərbaycanda vərəm, hepatit (bütün növləri), QİÇS kimi yoluxucu və digər irsi qan xəstəliklərinin diaqnostikası, pofilaktikası demək olar ki, sıfır vəziyyətinə gətirilib, müalicəsində isə heç danışmağa dəyməz!

Digər tərəfdən də hazırda Azərbaycanda təbabətin hemotologiya istiqaməti üzrə yüksək hazırlıqlı mütəxəssisləri barmaqla saymaq olar, olanların da bir qismi Əli İnsanovun despotizmindən bezərək, ölkəni artıq çoxdan tərk edib. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, hemotologiya üzrə bir elmlər doktorunun yetişməsi üçün azı, 25-30 il vaxt lazım gəlir. Yuxarıda barəsində söhbət açdığımız Azər Kərimov ölkədə bu sahə üzrə 2-3 nəfər sanballı alimlərdən biridir. Təbabətin hemotologiya istiqamətinin bərbad vəziyyətdə olduğu bir zamanda, 3 hemotoloq-alimdən birini öz sahəsindən uzaqlaşdırmaq hansı məntiqə sığa bilər?!

Məlumatlara görə, hepatitin "V" və "S" növləri dünyanın əksər ölkələrində QİÇS kateqoriyalı (viruslu) xəstəlik hesab olunur və onların diaqnostikasına, profilaktikasına, müalicəsinə (məsələn, vaxtında müalicə olunsa, hepatit "S" qara ciyərin serrozuna qədər inkişaf etməz) xüsusi diqqət ayrılır. Çağdaş dünya bütün imkanlarını bu xəstəliklərlə mübarizə istiqamətində səfərbər edib. İrsi qan xəstəlikləri də eləcə. Di gəlin, görək, bu xəstəliklərin yayılma səviyyəsinə görə, Azərbaycanda vəziyyət necədir?

Nə qədər acınacaqlı da olsa, çağdaş Azərbaycanda bu xəstəliklərin diaqnostikası, profilaktikası istiqamətləri üzrə məqsədli siyasət konsepsiyası olmadığından, kəmiyyət və keyfiyyət baxımından real göstəricisi demək olar ki, sıfıra bərabərdir! Fikrimizi bircə misalla əsaslandırmağa cəhd edəcəyik. Məsələ belədir ki, bu gün Azərbaycanın ixtiyari tibb müəssisəsinə daxil olan pasiyent müalicədən (və ya əməliyyatdan) əvvəl yoluxucu-qan xəstəliklərinə yoxlanmır - dövlət tibb müəssisələrinin heç birində belə diaqnostika maddi-texniki baza və kadr korpusu baxımından təşkil olunmayıb! Müəyyən qeyri-rəsmi araşdırmalar göstərir ki, hazırda ölkəmizdə müalicə müəssisələrinə müraciət edən vətəndaşların 10 nəfərindən ikisi-üçü hepatit "V" və hepatit "S" ilə xəstədir (və ya bu xəstəliklərin virusunun daşıyıcısıdır)! Cərrahiyyə müəssisələrində əməliyyat olunan həmin şəxslərin hepatitə yoxlanmaması xidmət personalını və digər xəstələri də hepatitə real yoluxma təhlükəsi ilə üz-üzə qoyur! Məlumat üçün bildirək ki, dünya ölkələrinin əksəriyyətində, o cümlədən MDB dövlətlərinin hamısında ölkəyə gələn əcnəbilər mütləq QİÇS və hepatitə ("V" və "S") yoxlanır...

Məlumdur ki, gün ərzində M.Nağıyev adına Təcili Tibbi Yardım Xəstəxanasına yüzlərlə xəstə-yaralı daxil olur ki, onların da əksəriyyətinin üzərində təcili cərrahi əməliyyat aparılır. Fəqət, xəstələrin-yaralıların heç biri hepatitə ("V" və "S") yoxlanmır! İndi özünüz fikirləşin, belə bir şəraitdə bircə hepatitli xəstə neçə nəfəri bu xəstəliyə yoluxma təhlükəsi ilə üz-üzə qoyur və ya yoluxdurur?! Bu da belə...

 
Məlumdur ki, qan xəstəlikləri, talassemiya, hepatitlər, qara ciyərin serrozu, kəskin qanitirmələr zamanı qanda trombositlərin sayı kəskin şəkildə aşağı düşür. Bu isə qanın laxtalanma müddətinin uzanması və yaxud, son həddə tamamilə laxtalanmaması ilə nəticələnir. Belə xəstələrin əsas "xilaskarı" "trombositar kütlə" ("trombositarnaya massa") deyilən nəsnədir. O, xüsusi texnologiya əsasında insan qanından hazırlanır. Mütəxəssislərin sözlərinə görə, bu gün Azərbaycanda bu nəsnəni lazım olan anda əldə etmək demək olar ki, qeyri-mümkündür - ölkədə onun ehtiyatı yaradılmayıb! Nə üçün? Çünki "trombositar kütlə" adlanan həmin andır Azərbaycanda istehsal olunmur! Bunun da bir neçə səbəbi var: birincisi, bu gün ölkəmizdə "trombositar kütlə"nin seriyalı istehsalı təşkil olunmayıb; ikincisi, bunun üçün müasir tələblərə cavab verən yetərli elmi-texniki baza, xammal bazası və kadr korpusu yoxdur. Bəs, bu nəsnənin tələb olunduğu kritik anda həkim və zavallı xəstə neyləsin?!

 
Beləliklə, araşdırmalar göstərir ki, çağdaş Azərbaycanda yoluxucu qan xəstəliklərinin, o cümlədən hepatitlərin diaqnostikası, profilaktikası sıfır vəziyyətindədir, müalicəsindən isə danışmağa dəyməz! Ystəlik də bu xəstəliklərə yoxlanmaq üçün insanlar konkret olaraq hara və kimə müraciət etməli olduqlarını sadəcə, bilmirlər. Ölkədə "trombositar kütlə"nin lazım ehtiyatı yaradılmadığından, belə xəstələrin həyatı hər an təhlükə altına alınmış olur -  daha faciənin buynuzu olmaz ki!..

Belə bir şəraitdə hemotologiya professorunu öz sahəsindən uzaqlaşdırıb, cərrahlara "rəhbər" təyin etmək məqbul sayıla bilərmi? Məhz bu baxımdan, deyirik ki, yeni səhiyyə naziri O.Şirəliyev də keçmiş nazir Ə.İnsanovun məzmunsuz "kadr rotasiyası" siyasətini daha əcaib formada davam etdirir. İnanmırsınızsa, növbəti təyinatları gözləyin...

Yazı "Paytaxt Sabahr" qəzetində dərc olunub